جشن سپندارمزگان خجسته باد

 اسپندار مذ روز از اسفند ماه جشن ستایش زنان ، جشن مردگیران ، پنجمین روز از ماه اسفند باستانی و 29 بهمن امروزی

«ای آرمئی‌تی‌، ای نماد و نشانه ایمان و دوست داشتن، آن پرتو ایزدی را كه پاداش زندگانی سراسر نیك‌منشی است، به من ارزانی دار»

(گات‌ها هات 43 بند یك)

 

پنجمین روز از ماه اسفند باستانی و بیست و نهم بهمن ماه امروزی،‌جشن اسپندارمذ است ، این روز به یکی از امشاسپندان به نام سپنته‌آرمَئی‌تی تعلق دارد.این واژه به چَم فروتنی و بردباری است و در جهان مادی نگهبان و محافظ زمین است و چون وظیفه زمین باروری و زایش است و در این نکته زنان هم همچون زمین وظیفه باروری و زایش دارند این روز به آنان تعلق دارد.

در روزگار باستان ، آریاییان در این روز جشن سپاس و ستایش از زنان را برپا میکردند.مردان در این جشن کارهای خانه را انجام میدادند و زنان را تکریم میکردند و به آنها هدیه و پاداش میدادند.

ابوریحان بیرونی در كتاب آثار الباقیاقیه آورده‌است:
«اسفندارمز فرشته موكل بر زمین است… سپندارمز در ماه سپندارمز به جهت یكی شدن نام روز با ماه عید زنان بوده‌است و مردان به زنان هدیه می‌دادند.این رسم در شهرهایی چون اصفهان، ری و پهله و شهرهای مركزی و غرب ایران باقی‌مانده‌است و به فارسی مزدگیران گویند.» «سپندارمز» یا «سپنتا آرمئی‌تی» ایزد بانوی زمین است و جشن اسفندگان یادآور این امشاسپند سودرسان است. آرمئی‌تی را فروتنی، بردباری و فرمانبرداری معنا كرده‌اند و این امشاسپند نماد و نشانه‌ای از این معانی و افزودن بر آن، ایمان و فداكاری و مهر و محبت دانسته‌اند كه یاری‌رسان و پشتیبان زنان نیك و پارسا به شمار می‌رود. آیین بزرگداشت این ایزد بانو و جشن اسفندگان هم‌اكنون در 29 بهمن ماه برگزار می‌شود و در ایران باستان در روز پنجم ازماه اسفند بود. چون سپندارمز یا سپندارمزد نام پنجمین روز از روزهای ماه زرتشتی است.
چنان‌كه بیرونی نیز اشاره كرده‌است، سپاس و ستایش مادران و زنان از ویژگی‌های اسفندگان است.

در این روز زنان و مادران لباس نو می‌پوشند و انجام كارهای خانه بر عهده پدران و فرزندان است. در اوستا مجموعه نوشته‌های دین و آئینی نیز بارها به زنان پارسا و نیك، درود فرستاده‌شده، جایگاه و مقام بلند معنوی برای آنها آرزو می‌شود. «…از بین زنان و مردان، كسی كه برابر آیین راستی ستایشش بهتر است، مزدا اهورا از آن آگاه است.
زنان و مردان را ما می‌ستاییم… این زمین را با زنانی كه روی آن زندگی می‌كنند، می‌ستاییم. ای اهورامزدا می‌ستاییم زنانی را كه در اثر درستكاری و راستی سرآمد شده‌اند… ما می‌ستاییم مردان و زنان نیك اندیش كه در هر كشور با وجدان نیك بر ضد بدی قیام می‌كنند… كدبانوی خانه را كه اشو و سردار اشو است می‌ستاییم. زن پارسایی را می‌ستاییم كه بسیار نیك‌اندیش بسیار نیك‌گفتار، بسیار نیك‌كردار، فرهیخته باشد. ای اهورامزدا ما می‌ستاییم یاری رسان را…»
و از سوی دیگر سپنته آرمئی‌تی در نقش مادی خود نگهبان زمین شناخته‌می‌شود و این به دلیل ویژگی‌های مشترك زمین با زن مانند زایندگی، فروتنی، مهربانی، بردباری و مهر و محبت شایسته است. سپندارمز، روز زن و زمین نامیده می‌شود. پس هم‌اكنون در گاه‌شماری خورشیدی با روز بیست و نهم ماه بهمن برابر شده است و برای گرامیداشت زمین و زن گرفته می‌شوداسفندگان روز مادر، روز زن و زمین، گرامیداشت همه فروزگان پسندیده نیكوی انسانی كیش زرتشت است.
جایگاه وی در نزد اهورامزدا به گونه‌ای است كه ایزدان و ایزد بانوانی چون آبان، آناهیتا و ماراسپند به همكاری وی گمارده‌شده و به فرمان اهورا با این دستیاران مینوی، زمین پاك نگاه داشته می‌شود.
این ایزد بانو به همراه دستیاران خویش و دیگر مینویان با تیرگی‌ها می‌جنگند تا خورشید را در روز دیگر از خاوران بیرون بیاورند. برپایه باورهای مزدیسنا، سپندارمزد موكل بر دوازده ماه سال و پنجمین روز از هر ماه است و در ایران باستان پنجمین روز از ماه اسفندجشنی بزرگ بر پا می‌شد و به آن جشن اسفندگان گفته‌می‌شد.
این جشن به نام‌های دیگر نیز نامبردار بوده؛ جشن مزدگیران، مژده‌گیران و گژدم. این جشن به جشن زنان نیز معروف بوده و زنان در این روز از همسران خود هدایایی دریافت می‌كردند. ویژگی‌های این ایزد بانو در نوشته‌های دینی شخصیت مادرانه و بردبارش بوده‌است.
در آیین مزدیسنا برای این ایزد بانو دشمنان بزرگی برشمرده‌شده؛ بزرگترین این دشمنان «ترومیئتی»، دیو غرور و نخوت است. در این آیین، اهورا، نماد زمینی سپندارمزد را «بیدمشك» قرار داده و خویشكاری وی را پرورش آفریدگان و گسترنده چراگاه‌ها مقرر كرده‌است.
این ایزدبانو جایگاه ویژه‌ای نزد ایرانیان باستان داشته‌است.
در این باورها فرمان برداشتن تیروكمان از سوی وی به آرش داده‌شد تا به آن مرز ایران و توران تعیین شود. و سپندارمزد با رخصت از منوچهر به پرسش‌های افراسیاب بد كنشت پاسخ گفت و آب به ایران شهر باز آمد.

زنان و فرشته‌ی نگهبان

در ماه اسفند هم مانند ماه دی ، جشن‌های فراوان وجود دارد ولی مهمترین آن همین جشن مردگیران یا جشن زنان است.در جای جای تاریخ گرانسنگ این سرزمین نشانه‌های تمدن و فرهنگ پیشرفته به چشم میخورد.در زمانی برای بزرگی مقام زن و اعتبار و ارزش موقعیت زن در سرزمینهای ایرانی جشن میگرفته‌اند که جهان یکسره در تیرگی بربریت و توحش قرار داشته است.امروز،جهان متمدن مفتخر است که برای ستایش و بزرگداشت زنان روز مخصوصی در نظر گرفته و نا آگاهان و بی خبران از گذشته پرفروغ این سرزمین بر این باورند که جهان متمدن امروزی ، مبتکر و آفریننده چنین جشنهایی هستند.

در باورهای آریایی پیش از اشو زرتشت هم برای مقام و موقعیت زن احترام ویژه در نظر گرفته میشد.زیرا بیشترین الهه‌ةای نگهبان جهان هستی زن بوده‌اند مانند آناهیتاو میترا‌،این ایزد بانوها که از قدرت ونیروی فراوان برخوردار بوده ، دشتها را نگهبانی کرده بر رودخانه ها و ابرها و دریاها و جنگلها فرمان می‌رانده‌اند و با دیوها و اهریمن‌ها میجنگیدند و مراقب بودند که آنها و تیرگی درونی آنها زندگی آدمیان را نابود نکند.

ظهور اشو زرتشت هم چیزی از سپندینگی و بزرگی زن نکاست و برعکس برای زنان حقوق مادی و معنوی بربر با مردان قرار دارد و هتا در گات‌ها ، سرودهای زیبایی در باره زنان سروده شده است.

فرجام یافت با شادی

جشن سپندارمزگان دوشارم روز (روز عشق) بر دلدادگان خجسته باد.

اردیبهشت روز از ماه بهمن 3749 زرتشتی

موبد مانترانو

Tags: , , , , , ,

Comments are closed.