جشن مهرگان

ماه مهر ، ماه دوستي و پيمان است.مهرباني ، مهرورزي و پيمان داري را فراموش نكنيم

واژه مهر،پیمان و دوستی معنی می دهد.در گاه شماری و فرهنگ ایران باستان ،جشن مهرگان پس از نوروز دارای اهمیت برجسته ایی بوده است.دلیل آن این بود که در گاه شماری کهن ایران،سال ،تنها شامل دو فصل بزرگ می شد و این هر دو جشن ،آغاز فصل های سال را نوید می دادند.

به بیان دیگر،نوروز آغاز فصل نخست و مهرگان آغاز فصل دوم به حساب می آمد.فصل اول ،تابستان بود که از جشن نوروز شروع می شد و هفت ماه ادامه  داشت و فصل دوم ،زمستان که از جشن مهرگان آغاز میشد و 5 ماه طول می کشید.جشن مهرگان که از روز مهر شروع میشد و تا 6 روز پس از آن ادامه میافت ،زمینه برپایی جشن های بزرگ و شادی بسیار در سرزمین بزرگ ایران بود.به گزارش شاهنامه پیرتوسی،انگیزه ای که به پیدایش جشن مهرگان در تاریخ ایران نسبت می دهند،پیروزی ایرانیان بر ضحاک ستمگر به رهبری کاوه آهنگر است که پس از تلاش و پایمردی فراوان او را به بند آوردند و فریدون را به عنوان رهبر خود برگزیدند.

اکنون نیز زرتشتیان در روز مهر از ماه مهر به آتشکده و نیایش گاه ها میروند و با خوراکهای سنتی از یکدیگر پذیرایی می کنند.آنان با انجام نیایش و اجرای برنامه های فرنگی مانند سخنرانی های ملی و آئینی ،سرود،شعر و دکلمه جشن مهرگان را با شادی بر پا میدارند.

در برخی از روستاهای یزد جشن مهرگان در تقویم غیر فصلی بر گذار میشود.

بعضی از خانواده ها خوراکی های سنتی ،گوشت بریان شده گوسفند و لووگ(نان کوچک مخصوص)تهیه می کنندو با پذیرایی از همه دادودهش انجام میدهند.

در برخی از روستاهای دیگر،جشن مهرگان با سازو گشت نیز همراه است.به این ترتیب که در روز پنجم پس از مهرگان گروهی از اهل روستا که بیشتر آنان را جوانان تشکیل می دهند،در محل آدریان و یا سرچشمه قنات روستای خود گرد هم می آیند،یکی از هنرمندان روستا به وسیله سرنا و هنرمند دیگری با کمک اربونه (دف)گروه را همراهی می کند.

آنها برای رفتن به خانه های روستا با هم به حرکت در می آیند و از نخستین خانه یک روستا می کنند.حاضران،قبل از پس از لحظه هایی شادی کردند بر در گاه و در زدن ،به خانه ها وارد میشوند.کدبانوی هر خانه نخست آینه و گلاب می آورد.اندکی گلاب را در دست افراد میریزد و آینه را در برابرچهره آن ها نگه می دارد،سپس آجیلی را که قبلا فراهم کرده است به همه پیشکش می کند.این آجیل مخلوطی از تخم کدو ،آفتابگردان،نخودچی کشمش و یا یکی از آن ها است.میزبانان افزون بر این نیز گاهی با شربت و یا چای پذیرایی خود را انجام می دهند.آنگاه دهموبد یا یکی از افراد گروه ساز و گشت که صدای رسایی دارد ،اسامی در گذشتگانی را که پیش از این و در نسلهای قبلی ،در این خانه سکونت داشته و اکنون در گذشته اند باز می گوید و همه برای آنها آمرزش و شادی روان آرزو می کنند.

در اغلب خانه ها،نخست بر روان شخصی درود فرستاده می شود که قنات آب را در آن روستا و شهر دایر کرده است،سپس از بازماندگان این خانواده که هم اکنون در خانه ی نیاکان خویش به سر میبرند و چراغ آن را پیوسته روشن نگه میدارند نام برده،برای آنان نیز آرزوی دیرزیوی ،شادزیوی و تندرستی می شود.بقیه افراد گروه ساز و گشت نیز در پایان هر قسمت و پس از سخنان یکی از آنها،با تکرار عبارات ((ایدون باد))یا ((شاباش))موارد بیان شده را یادآوری و گواهی می کنند.

پس از آن دهموبد روستا ،بشقابی از لرک یا آجیل را از این خانه دریافت می کند و آن را در دستمال بزرگی (چادر شب)که بر کمر بسته است،میریزد.از این خانه بازساز و شادی بیرون می آید و به خانه های بعدی می روند،تا ساز و گشت را در همه ی خانه ها انجام می دهند.چنان چه در خانه ای از روستا بسته و کسی در آن ساکن نباشد،افراد برای لحظه ای در بیرون این خانه می ایستند و با بیان اسامی در گذشتگان این خانه،بر روان و فروهر آن ها نیز درود می فرستند.

در پایان سازوگشت در روستا ،معمولا مقدار زیادی لرک و آجیل از خانه ها جمع آوری می شود.بسیاری از خانواده ها همراه با لرک مقداری پول نقد را نیز به دهموبد می پردازند تا در هزینه های تعمیر احتمالی و نگهداری آدریان و گهنبارخوانی سهمی داشته باشند.

در برخی خانه هامقداری میوه هم به گروه ساز و گشت می دهند تا آن ها را به آدریان ببرند و در گهنبار خوانی بکار برند.

گروه ساز و گشت آن چه را از خانه ها فراهم کرده است با خود به آدریان می آورد.در تالار آدریان،موبد نیز شرکت می کند و آفرینگان گهنبار را به یاد هماروانان می سراید خانواده هایی که گوشت بریان نیز تهیه کرده اند مقداری از آن را به آدریان می فرستند.گفتنی است،روز قبل ،در آدریان،به نسبت شمار جمعیت روستا،نان مخصوص (لووگ)نیز تهیه می شود.گوشت های بریان شده را در قطعه های کوچک می برند و با مقداری سبزی خوردن در میان دو عدد نان لووگ می گذارند.دهموبد هنگام اجرای گاهنبار،میوه ها را با کارد به قسمت های کوچکی تبدیل می کند.پس از پایان مراسم ،به همه میوه تعارف میشود و به هر نفر مقداری لرک و نان لووگ با گوشت می دهند.

گاهان بار چهره ایام سره گاه

(پیدایش گیاهان)

روز اشتاد تا روزانارام در ماه مهر برابر با 25 -20مهر

نام این گهنبار از واژه ی اوستایی ایاثریمه یعنی آغاز سرمای زمستان گرفته شده است و زمان برگزاری آن در زندگی کشاورزی و دامپروری ،هنگامی بوده که گله های گوسفند ازچراگاه های تابستانی به محل اسکان زمستانی خود باز گشته اند. این (گاه) در باور سنتی زرتشتیان نیز هنگامی است که خداوند،گیاهان و رستنی ها را آفریده است .

این گهنبار نیز اکنون همانند گاهنبارهای چهره های دیگر و با همان شیوه های سنتی در تهیه خوراک ها و سفره یی که گسترده می شود.در خانه و یا تالارهای عمومی برگزار می گردد.

فرجام یافت به گاهان دین روز از ماه مهر برابر با 18 مهر 3748

مهرگان بر همگان خجسته باد

موبد مانترانو

مشترک دیدگاهها بشوید

یک دیدگاه

  1. ممنون واقعا جامع و مفید بود

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*